Karar verdikten sonra pişman olur musunuz? Kısa bir test

Karar vermek yorucudur, ama asıl yorucu olan çoğu zaman kararın kendisi değil, sonrasında gelen o tanıdık sestir: acaba doğru mu yaptım? Bu ses bazı insanlarda birkaç dakika sürer, bazılarında haftalarca devam eder. Aradaki fark kararın büyüklüğünden çok, kişinin pişmanlıkla kurduğu ilişkiden kaynaklanır.

Aşağıdaki test, karar sonrası pişmanlık eğiliminizi görmenizi amaçlıyor. Amaç bir tanı koymak değil, kendi düşünce alışkanlığınızı fark etmenizi sağlamak. Sekiz soruyu yanıtlayın, ardından hangi harfin ağırlıkta olduğunu sayın.

Testten önce bilinmesi gereken

Pişmanlık kötü bir duygu değildir. Doğru dozda yaşandığında bir öğrenme aracıdır; hatayı görmemizi ve bir dahaki sefere daha dikkatli olmamızı sağlar. Sorun, pişmanlığın öğretici olmaktan çıkıp tekrarlayan bir zihin döngüsüne dönüşmesidir.

Bu döngünün en belirgin işareti, aynı kararı defalarca yeniden kurgulamaktır. Kişi geçmişteki anı zihninde tekrar oynatır, farklı seçenekleri dener ve her seferinde aynı rahatsızlıkla çıkar. Bu noktada duygu artık bilgi vermez, yalnızca enerji tüketir.

Test soruları

1. Bir alışverişten sonra genellikle: (A) aldığım şeyi kullanır, düşünmem (B) fiyatını bir kez daha kontrol ederim (C) günlerce daha iyisini bulup bulamayacağımı araştırırım.

2. Reddettiğiniz bir teklifi sonradan: (A) nadiren hatırlarım (B) arada aklıma gelir (C) sık sık düşünür, senaryolar kurarım.

3. Karar verirken: (A) yeterli bilgiyle hızlıca seçerim (B) biraz araştırır sonra seçerim (C) her seçeneği sonuna kadar incelemeden karar veremem.

4. Bir kararınız kötü sonuçlanırsa: (A) dersimi alır devam ederim (B) bir süre canım sıkılır (C) kendimi uzun süre suçlarım.

5. Başkasının önerisiyle verdiğiniz kararlarda: (A) sorumluluğu yine kendimde görürüm (B) kısmen o kişiyi düşünürüm (C) genellikle onu sorumlu tutarım.

6. Menüden yemek seçerken: (A) hızlı seçerim (B) iki seçenek arasında kalırım (C) başkasının tabağına bakıp pişman olurum.

7. Geçmişteki büyük bir kararınızı düşününce: (A) o günkü koşullarda en iyisiydi derim (B) bazı yönlerini değiştirmek isterdim (C) keşke başka türlü yapsaydım diye sık sık düşünürüm.

8. Seçenek sayısı arttığında: (A) rahatlarım, seçim şansım artar (B) fark etmez (C) huzursuz olurum, karar vermek zorlaşır.

Sonuçlarınız

Çoğunlukla A - Kapatabilen karar verici. Karar verdikten sonra sayfayı çevirebiliyorsunuz. Bu, zihinsel enerjiyi koruyan güçlü bir alışkanlık. Tek riski, geçmiş kararları hiç değerlendirmemek. Ara sıra kısa bir gözden geçirme, öğrenmeyi sürdürmenizi sağlar.

Çoğunlukla B - Dengeli değerlendirici. Kararlarınızı sorguluyorsunuz ama bu sorgulama sizi kilitlemiyor. Bu grup çoğunlukla en sağlıklı dengeyi taşır. Yoğun dönemlerde sorgulamanın arttığını fark ederseniz, karar için kendinize bir süre sınırı koymak işe yarar.

Çoğunlukla C - Yüksek pişmanlık eğilimi. En iyi seçeneği kaçırma korkusu karar sürecinizi zorlaştırıyor olabilir. Bu eğilimin en yaygın nedeni, kararı sonucuna göre değerlendirmektir. Oysa iyi karar, iyi sonuç demek değildir; karar anındaki bilgiyle verilebilecek en makul seçim demektir.

Pişmanlık döngüsünü kısaltmanın yolları

İlk yöntem, karar anını yazmaktır. Neyi neden seçtiğinizi kısaca not ederseniz, aylar sonra o kararı bugünkü bilgiyle değil o günkü bilgiyle değerlendirebilirsiniz. Bu tek adım, haksız suçlamaların büyük kısmını ortadan kaldırır.

İkinci yöntem, yeterince iyi seçeneği kabul etmektir. Her kararda en iyiyi aramak, seçenek sayısı arttıkça imkânsız hâle gelir. Kriterlerinizi önceden belirleyip onları karşılayan ilk seçeneği almak, hem zaman hem huzur kazandırır.

Üçüncüsü ise geri dönülebilirliği ölçmektir. Kararların çoğu düşünüldüğü kadar kalıcı değildir. Değiştirilebilir bir kararda uzun tereddüt gereksizdir; gerçekten geri dönülmez olanlara ise düşünme payını orada harcamak daha akıllıcadır.

Pişmanlığın iki farklı türü

Araştırmacıların sık kullandığı bir ayrım vardır: yapılan şeyden duyulan pişmanlık ve yapılmayan şeyden duyulan pişmanlık. İlki genellikle daha şiddetlidir ama daha kısa sürer, çünkü sonuç bellidir ve zihin bir noktada onu kapatır.

İkincisi ise daha sessiz fakat daha uzun ömürlüdür. Denenmemiş bir yol her zaman zihinde en iyi hâliyle durur, çünkü gerçek sonucu hiç görülmemiştir. Bu yüzden yıllar sonra hatırlanan pişmanlıklar çoğunlukla yapılmayan şeylerle ilgilidir.

Bu ayrım pratik bir sonuç doğurur. Riski sınırlı, geri dönüşü mümkün bir seçenek karşısında tereddüt ediyorsanız, denememek genellikle daha maliyetli olur. Karar anında sorulacak soru şudur: bu seçimden vazgeçersem, beş yıl sonra bunu hâlâ düşünür müyüm?